Poradnik · Wybór studiów

Jak pomóc dziecku wybrać kierunek studiów i nie wybierać za nie?

Żeby pomóc dziecku wybrać kierunek studiów, więcej pytaj, niż radzisz, i bądź przy decyzji, a nie zamiast niej. Najwięcej dają ciekawość, spokój i wspólne czytanie konkretów: co się studiuje, które przedmioty się liczą, co robią absolwenci. Wybór należy do dziecka, ale nie musi go dźwigać samo.

, współzałożyciel platformy Ductus · opublikowano · zaktualizowano

Jaka jest rola rodzica, gdy dziecko wybiera studia?

Towarzyszyć, nie prowadzić. Na studiach to Twoje dziecko będzie przez kilka lat siedzieć na zajęciach, pisać prace i zdawać sesje. Kierunek wybrany za nie, nawet bardzo rozsądny, łatwo staje się „Twoim” kierunkiem, a nie jego. A gorszy semestr trudniej przetrwać, gdy kierunek wybrał ktoś inny.

Jednocześnie maturzysta zostaje z wyborem, którego nikt go nie uczył. W katalogu Ductus jest 1 466 kierunków na 333 uczelniach, a do tego dochodzą matura, deklaracja maturalna, rekrutacja i oczekiwania otoczenia. Nastolatek, który mówi „nie wiem”, zwykle nie jest leniwy. Jest przytłoczony.

Dla rodzica maturzysty wybór studiów to więc nie pytanie „kto decyduje”, tylko „jak pomóc, żeby decyzja była dobrze przemyślana”. Rodzic ma tu trzy atuty: zna dziecko od lat, wie z własnego doświadczenia, jak wygląda praca, i może zorganizować czas, wyjazd na dzień otwarty albo rozmowę z kimś z zawodu.

Jak rozmawiać z nastolatkiem o studiach, żeby nie zamknąć rozmowy?

Pytaniami, nie radami. Rada („idź na informatykę, tam są pieniądze”) kończy rozmowę. Pytanie ją otwiera. Kilka zasad, które warto wypróbować:

  • Ciekawość zamiast oceny. Gdy dziecko mówi „może psychologia”, zapytaj „co Cię w niej ciągnie?”, a nie „a z czego będziesz żyć?”.
  • Krótko i często. Dwie minuty w samochodzie dają więcej niż wielka rozmowa przy stole, na którą nikt nie ma ochoty.
  • Słuchaj, czego dziecko unika. Informacja „nie znoszę siedzieć cały dzień przy biurku” jest tak samo cenna jak „lubię biologię”.
  • Mów o sobie uczciwie. Jak wyglądał Twój wybór? Co by Ci wtedy pomogło? Taka historia zdejmuje presję lepiej niż pocieszanie.

Pytania, od których można zacząć:

  1. Przy czym ostatnio czas mijał Ci niepostrzeżenie?
  2. Z których lekcji wychodzisz z głową pełną pytań?
  3. Jak chcesz pracować: z ludźmi, z tekstem, z liczbami, z rzeczami, w ruchu?
  4. Czego na pewno nie chcesz robić na co dzień?

Nie trzeba od razu zamieniać odpowiedzi w nazwę kierunku. Wystarczy, że dziecko usłyszy, że jego zdanie się liczy.

Czego lepiej nie robić?

Najwięcej szkody robią dobre intencje podane w złej formie. Te cztery zachowania warto odpuścić:

  • Wybieranie za dziecko. Także po cichu: „złóż papiery na prawo, tak na wszelki wypadek”. Nastolatek wyczuwa, która opcja jest „Twoja”, i często po prostu się poddaje.
  • Straszenie rynkiem pracy. „Po tym nie znajdziesz pracy” zwykle bardziej zniechęca, niż pomaga. Zarobki absolwentów to ważna informacja, ale nie przesądzają o wyborze (więcej o tym niżej).
  • Porównywanie z kuzynem czy dziećmi znajomych. Każde porównanie słychać jako „tamten jest lepszy”. Droga kuzyna pasowała do kuzyna.
  • Rozmowa tylko o progach i punktach. Próg pokazuje, z jakim wynikiem dało się dostać w danym roku, a nie to, czy kierunek pasuje do Twojego dziecka.

Jeśli coś z tej listy już się zdarzyło, nic straconego. Wystarczy powiedzieć wprost: „Chyba za mocno na Ciebie naciskam. Chcę Cię wysłuchać”.

Co zrobić, gdy dziecko wybiera coś, co Cię niepokoi?

Najpierw zapytać, potem sprawdzić, na końcu powiedzieć, co myślisz. W tej kolejności. Kiedy nastolatek mówi „chcę iść na aktorstwo” albo „filozofia”, pierwszy odruch rodzica to lęk o pracę i pieniądze. Ten lęk jest zrozumiały, ale wypowiedziany od razu zamyka temat.

Spróbuj inaczej:

  1. Zapytaj, co dokładnie dziecko w tym pociąga. Czasem chodzi o sam przedmiot, czasem o ludzi, czasem o styl pracy. To, czego szuka, często da się znaleźć na kilku różnych kierunkach.
  2. Sprawdźcie razem kartę kierunku. Czego się uczy, jakie zawody wybierają absolwenci, ile uczelni go prowadzi. Dane często uspokajają, a nawet jeśli niepokoją, to przynajmniej rozmawiacie o faktach, nie o wyobrażeniach.
  3. Powiedz o swoich obawach jako o obawach, nie wyrokach. „Martwię się, czy znajdziesz pracę w mieście, w którym chcesz mieszkać” brzmi zupełnie inaczej niż „z tego nie wyżyjesz”.
  4. Zaproponujcie plan B, a nie zamiennik. Plan B nie ma zastąpić marzenia, tylko je zabezpieczyć. Może to być na przykład drugi kierunek, na którym liczą się te same przedmioty maturalne.

Jeśli po takiej rozmowie dziecko nadal chce iść w tę stronę, to znak, że wybór jest przemyślany, a nie przypadkowy.

Jak razem czytać dane o kierunkach?

Jak mapę, nie jak ranking. Usiądźcie razem nad dwiema, trzema kartami kierunków, które dziecko wybrało, i przeczytajcie je w tej kolejności: czego się uczy na zajęciach, które przedmioty maturalne liczą się w rekrutacji, co robią absolwenci i ile zarabiają rok po dyplomie.

Przedmioty to dobry, konkretny punkt do rozmowy, bo przedmioty zdawane na poziomie rozszerzonym dziecko wpisuje do deklaracji maturalnej, a termin mija 7 lutego 2027. Poniżej liczba kierunków i uczelni, na których dany przedmiot liczy się w rekrutacji, według katalogu Ductus:

PrzedmiotKierunków, na których się liczyUczelniMediana zarobków brutto (ELA)
Matematyka8692764 753 zł
Język polski7843154 095 zł
Język angielski6413044 487 zł
Fizyka4672025 108 zł
Historia4442414 014 zł
Informatyka4311725 289 zł

„Liczy się” znaczy: uczelnie biorą przedmiot pod uwagę w rekrutacji na ten kierunek, na poziomie podstawowym albo rozszerzonym. Ile waży i czy podstawa w ogóle się liczy, zależy od uczelni.

Pełne zestawienie, z parami przedmiotów, jest w poradniku Jakie rozszerzenia maturalne wybrać.

Zarobki traktujcie jako tło, nie jako główne kryterium. Tabela pokazuje medianę zarobków absolwentów rok po dyplomie według dziedzin (kwoty brutto z ogólnopolskiego systemu Ekonomiczne Losy Absolwentów, ELA):

DziedzinaMediana zarobków bruttoZatrudnienieKierunków z danymi
Informatyka i teleinformatyka7 130 zł91%34
Technika, przemysł, budownictwo5 213 zł91%118
Usługi4 677 zł87%24
Biznes, administracja i prawo4 589 zł78%91
Nauki społeczne i dziennikarstwo4 370 zł77%118
Nauki przyrodnicze i ścisłe4 119 zł75%58
Zdrowie i opieka społeczna4 032 zł79%37
Edukacja4 008 zł79%18
Rolnictwo, leśnictwo, weterynaria3 688 zł87%22
Sztuka i humanistyka3 685 zł69%149

Dwie rzeczy, o których warto powiedzieć dziecku na głos. Po pierwsze, to środek całej dziedziny: pojedyncze kierunki, a nawet ten sam kierunek na różnych uczelniach, mogą wypadać wyżej albo niżej. Po drugie, to pierwszy rok pracy, a nie cała kariera. A kierunek, który wciąga, łatwiej skończyć. Więcej danych o konkretnych kierunkach znajdziecie na stronie zarobki po studiach.

Jak może pomóc Ductus?

Jako punkt wyjścia do rozmowy, nie wyrocznia. Na ductus.ai uczeń odpowiada na 17 pytań o to, co go wciąga i jak lubi pracować, a na końcu dostaje listę kierunków ułożoną pod te odpowiedzi, z kartami, przedmiotami i danymi o absolwentach.

Najlepiej działa to tak: dziecko odpowiada samo, bez podpowiadania. Potem siadacie razem nad wynikiem i pytacie: co Cię zaskoczyło? Co pasuje? Co zupełnie nie? Taki wynik to nie diagnoza, tylko lista do wspólnego czytania. Bywa, że najciekawsza rozmowa zaczyna się od kierunku, który dziecko od razu odrzuca, i od pytania „dlaczego”.

Jeśli w szkole Twojego dziecka nie ma jeszcze takich zajęć, wychowawca albo doradca może poprowadzić całą lekcję doradztwa w aplikacji Ductus: opisujemy ją na stronie Ductus dla szkół.

Jak wygląda rok maturalny z perspektywy rodzica?

Jak kilka konkretnych terminów, przy których warto być obok. Oto najważniejsze daty matury 2027, które warto mieć z dzieckiem w jednym kalendarzu:

  1. do 7 lutegoDeklaracja maturalna: przedmioty i poziomy. W 2027 r. także 8 lutego, bo 7 lutego wypada w niedzielę. Po tym terminie wyboru nie da się już zmienić.
  2. 4–24 majaCzęść pisemna w terminie głównym. Na start 4 maja polski, 5 maja matematyka, 6 maja języki obce, wszystkie na poziomie podstawowym.
  3. 6–31 majaCzęść ustna według harmonogramu szkoły; polski od 7 do 29 maja.
  4. 1–16 czerwcaTermin dodatkowy, tylko za zgodą dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej, gdy z ważnego powodu nie da się pisać w maju.
  5. 9 lipcaWyniki matury. Od tego dnia można liczyć punkty według wzoru wybranej uczelni.
  6. 23–24 sierpniaMatura poprawkowa: pisemna 23 sierpnia, ustna 24 sierpnia. Wyniki 10 września.

Terminy z komunikatu CKE o harmonogramie egzaminu maturalnego 2027 (cke.gov.pl).

Co z tego wynika dla rodzica:

  • Jesień i zima: rozmowy, pierwsze karty kierunków, decyzja, które przedmioty zdawać na poziomie rozszerzonym. Deklarację maturalną dziecko składa do 7 lutego 2027, a potem przedmiotów już nie zmieni.
  • Zima i wiosna: zwykle wtedy uczelnie organizują dni otwarte. Zaproponuj wyjazd, ale niech pytania zadaje dziecko. Dużo dają rozmowy ze studentami.
  • Maj: matura. To nie czas na decyzje o kierunku. Wasza rola to spokój, jedzenie i sen.
  • Lipiec: wyniki matury i rekrutacja. Dobrze, jeśli dziecko ma wtedy plan A i plan B, sprawdzone wcześniej pod kątem przedmiotów i progów punktowych z poprzednich lat. Wtedy lipiec to wybór między dwiema dobrymi drogami, a nie gorączkowe szukanie wolnych miejsc.

Jak działa sama rekrutacja i jak uczelnie liczą punkty, opisujemy w poradniku Rekrutacja na studia 2027/28. A jeśli Twoje dziecko w ogóle nie ma pomysłu, pomoże tekst Nie wiem, co studiować.

Najczęstsze pytania

Czy rodzic powinien decydować o kierunku studiów dziecka?

Nie, ale powinien w decyzji uczestniczyć. Ostateczny wybór należy do dziecka, bo to ono będzie studiować przez kilka lat. Rodzic pomaga pytaniami, dzieleniem się doświadczeniem i organizacją: wspólnym czytaniem kart kierunków, wyjazdem na dzień otwarty, rozmową z kimś z zawodu. Wybór, który dziecko uważa za swój, łatwiej mu potem utrzymać, także w trudniejszym semestrze.

Co zrobić, gdy dziecko w ogóle nie chce rozmawiać o studiach?

Zmienić formę, nie temat. Zamiast poważnej rozmowy przy stole spróbuj krótkich pytań przy okazji, na przykład w drodze do szkoły. Pytaj o to, co dziecko lubi robić, a nie o kierunki. Możesz też zaproponować, żeby samo odpowiedziało na pytania na ductus.ai i pokazało Ci wynik, kiedy będzie gotowe.

Czy wybierać kierunek studiów pod zarobki?

Zarobki warto znać, ale nie powinny być jedynym kryterium. Dane ELA pokazują medianę zarobków absolwentów w pierwszym roku po dyplomie, czyli start, a nie całą karierę. Ten sam kierunek na różnych uczelniach też może wypadać różnie. Kierunek, który dziecko naprawdę wciąga, łatwiej skończyć, a bez dyplomu nawet najlepiej płatna dziedzina nic nie daje.

Kiedy maturzysta musi zdecydować o rozszerzeniach?

Najpóźniej w terminie deklaracji maturalnej, czyli na początku lutego roku matury. Dokładną datę na 2027 rok znajdziesz w kalendarzu powyżej. Po tym terminie przedmiotów i poziomów nie da się już zmienić. Dlatego rozmowę o kierunkach warto zacząć jesienią: rozszerzenia powinny liczyć się na kierunkach, które dziecko rozważa jako plan A i plan B.

Czy test na ductus.ai wybierze kierunek za moje dziecko?

Nie, i nie powinien. Po 17 pytaniach uczeń dostaje listę kierunków ułożoną pod swoje odpowiedzi, z kartami, przedmiotami i danymi o absolwentach. To punkt wyjścia do rozmowy z rodzicem, wychowawcą albo doradcą, nie diagnoza. Najlepiej, gdy dziecko odpowiada samo, a wynik czytacie razem.

Czytaj też

O autorze

, współzałożyciel platformy Ductus

Współtworzy Ductus: narzędzie do wyboru kierunku studiów, katalog kierunków i uczelni oraz lekcje doradztwa zawodowego dla szkół. O wyborze studiów pisze na podstawie ogólnopolskiego rejestru uczelni i kierunków RADON, danych o zarobkach absolwentów z systemu Ekonomiczne Losy Absolwentów (ELA) i zasad rekrutacji uczelni.

Skąd te dane

Ostatnia aktualizacja strony: .